Extra nieuwsbrief n.a.v. van Tros Radar

Hoewel onze reguliere abonnees net onze maandelijkse nieuwsbrief binnen hebben, is er aanleiding om u meteen er achteraan een EXTRA NIEUWSBRIEF te doen toekomen. In verband met het belang wordt deze nieuwsbrief eenmalig aan een ruimer aantal relaties verstrekt. Wie zich naar aanleiding hiervan wenst te abonneren voor deze kantoorservice kan zich aanmelden. Voor aanmelding en vorige edities nieuwsbrieven verwijzen wij naar de website www.notariskantoormoonen.nl.

Inleiding
Maandag jl. besteedde het bekende TV-consumentenprogramma RADAR aandacht aan het onderwerp moderne testamentvormen en erfbelasting.
Wij als notariskantoor zijn naar aanleiding daarvan overspoeld door telefonische verzoeken om informatie en advies. De meesten willen weten of hun testament nog wel goed is en eventueel gewijzigd moet worden. Anderen, die nog geen testament hebben, willen weten of ze er goed aan doen om nu een testament te maken.
Dit heeft ertoe geleid dat wij op één dag 25 afspraken hebben gemaakt voor even zovele persoonlijke besprekingen op dit gebied.
Testamenten maken is immers maatwerk.
Daarom geven we in zo’n gesprek naast algemene informatie een oordeel over het eventueel reeds gemaakte testament en een concreet neutraal advies over het (al dan niet) wijzigen of opmaken van een nieuw testament.
Dit is afhankelijk van persoonlijke omstandigheden, zoals gezinssituatie, familieverhoudingen, vermogenssamenstelling en –omvang. Op grond daarvan formuleren cliënten hun concrete wensen en maken zij keuzes.
Aan de hand daarvan wordt een concept-testament opgesteld dat na ondertekening mogelijk voor vele jaren vooruit de erfenis en de afwikkeling daarvan goed regelt.

Wat is er aan de hand?
Op 1 januari 2003 is boek 4 van het Burgerlijk Wetboek vervangen en daarmee hebben wij sinds die dag Nieuw Erfrecht.

Voor veel mensen is dit aanleiding geweest om ons te bezoeken en een gewijzigd of nieuw testament te maken.
Op 1 januari 2010 is de Successiewet ingrijpend gewijzigd.
Hierover hebben wij uitvoerig bericht in eerdere Nieuwsbrieven, maar ons kantoor heeft bijvoorbeeld ook een aantal lezingen over dit onderwerp verzorgd en documentatie aan cliënten meegegeven.
In verband met laatstgenoemde wetswijziging heeft RADAR aandacht besteed aan de erfbelasting zoals het thans heet (voorheen successierecht).
In RADAR werd uitdrukkelijk ingegaan op de situatie in gezinnen van gehuwde stellen met kinderen, waar één van de ouders komt te overlijden.
Volgens de wet en ook de meeste testamenten in die situatie, verkrijgt de langstlevende echtgenoot het gehele vermogen van de eerststervende.
De kinderen echter krijgen wel een niet-opeisbare vordering (in geld) op die langstlevende als zijnde het erfdeel van de overleden ouder.
Over die vorderingen van de kinderen is erfbelasting verschuldigd. Echter de langstlevende dient dit voor te schieten. Zo staat het in de wet en ook in de langstlevende testamenten. Dit is overigens niet nieuw, maar al zo oud als er langstlevende testamenten bestaan!
Het kan tot problemen leiden als bijvoorbeeld de langstlevende te weinig of geen contanten heeft om die erfbelasting te betalen. Bijvoorbeeld het vermogen bestaat voornamelijk uit het eigen huis.

Cijfervoorbeeld:
Vader en moeder, gehuwd in gemeenschap van goederen, 2 meerderjarige kinderen, vermogen bestaat uit onroerend goed ter waarde van € 600.000, geen hypotheek.
Vader overlijdt, geen testament, wettelijke regeling van toepassing.
De nalatenschap is € 300.000, de vordering van ieder kind op moeder is € 100.000.
Deze vordering wordt fiscaal afgewaardeerd omdat de kinderen moeten wachten op hun vaderlijk erfdeel. Dit hangt af van de leeftijd van de langstlevende. Stel eens dat daardoor over 60% van de vordering belasting kan worden geheven.
Dit betekent dat € 60.000 wordt belast, € 19.000 is vrijgesteld, € 41.000 is belast met 10% erfbelasting, er is € 4.100 verschuldigd.
Moeder moet dus voor de beide kinderen € 8.200 erfbelasting voorschieten.
Haar eigen vermogen is het gehele onroerend goed minus de schulden aan de kinderen oftewel € 400.000.

In RADAR werd nu aandacht besteed aan een testamentvorm waarbij er geen erfbelasting is verschuldigd op het overlijden van de eerste ouder.
Dit zogenaamde besparingstestament bevat een zogeheten tweetrapsmaking.
Wat houdt dit testament in?
De eerststervende ouder onterft de kinderen volledig. De langstlevende ouder is enig erfgenaam. Er wordt bepaald dat als de langstlevende komt te overlijden de gehele erfenis van de eerstgestorvene alsnog toevalt aan de kinderen.
De langstlevende verkrijgt onder ontbindende voorwaarde en heet “de bezwaarde” (de eerste trap) en de kinderen, die verkrijgen onder opschortende voorwaarde, zijn “de verwachters” (de tweede trap).
De langstlevende is volledig beschikkingsbevoegd en heeft geen bewaarplicht.

Hoe pakt dit nou fiscaal uit in ons voorbeeld?
Moeder als enig erfgenaam erft de gehele nalatenschap zonder verplichtingen jegens de kinderen, dus € 300.000. Zij heeft een vrijstelling van € 600.000; er is geen erfbelasting verschuldigd. Geen liquiditeitsprobleem.
Het eigen vermogen van moeder is nu € 600.000.

Altijd doen, zult u misschien zeggen. Hiermee is misschien zelfs de indruk gewekt dat alle andere testamenten fiscaal niet deugen.

Echter het volgende:
Als moeder overlijdt erven de kinderen alsnog de gehele erfenis van vader.
Het erfrecht van moeder komt daarmee te vervallen.
Er dient opnieuw aangifte te worden gedaan.
De kinderen dienen ieder over hun vadersdeel (€ 150.000) erfbelasting te betalen.
Dit is na aftrek van de vrijstelling € 131.000. Over de eerste € 118.000 is 10% verschuldigd en over het restant (€13.000) 20%.
Per kind € 14.400 erfbelasting, samen € 28.800.
Over de erfenis van moeder (ook € 300.000) moet nog eens hetzelfde betaald worden. Dus: totaal erfbelasting € 57.600.

In het oorspronkelijke voorbeeld is de 2e erfenis € 400.000, hetgeen leidt tot heffing van € 24.400 erfbelasting per kind.
Dus: totaal erfbelasting over beide erfenissen € 57.000.
Het voordeel zit er dus inderdaad hooguit in dat er € 8.200 later dient te worden betaald.

In mijn oorspronkelijke voorbeeld is er bijvoorbeeld bij € 200.000 aan vermogen €200 aan erfbelasting verschuldigd en bij € 400.000 aan vermogen € 4.200.
In mijn voorbeeld van € 600.000 aan vermogen maar met 4 kinderen is aan erfbelasting verschuldigd € 6.800 (in plaats van € 8.200) waarbij de vorderingen van de kinderen samen € 240.000 bedragen (in plaats van € 200.000) en dus ook de tweede erfenis dienovereenkomstig vermindert.
Misschien dat het liquiditeitsprobleem wel meevalt.

Bovendien:
Op een rijtje de nadelen van het “besparingstestament”:

• Per saldo is, ook zonder andere regelingen, over 2 erfenissen samen gerekend meestal meer, en bij grotere vermogens zelfs veel meer erfbelasting verschuldigd.
• Men dient tweemaal successie-aangifte te doen over de nalatenschap van de eerstgestorvene.
• Er kunnen bij de tweede aangifte afwijkende waardes worden aangenomen door de Belastingdienst.
• De tweetrapsmaking zorgt voor extra administratieve verplichtingen zoals het opstellen van een boedelbeschrijving.
• Ouders vinden het emotioneel moeilijk om hun kinderen volledig te onterven.
• Eén of meer kinderen kunnen het besparingstestament doorkruisen door een beroep te doen op hun legitieme portie (minimum wettelijk erfdeel = de helft van hun gewone erfdeel). Om dit te voorkomen zullen zij expliciet moeten berusten in hun onterving; extra formaliteiten en emotioneel moeilijk.
• De kinderen hebben geen vorderingen op de langstlevende ouder. Met betrekking tot deze vorderingen zijn bijzondere clausules mogelijk zoals renteclausules en oppompconstructies. Deze zijn gebaseerd op de wet (dus zeker geldig) en zorgen ervoor dat de vordering van de kinderen groter wordt gemaakt dan voorheen en sterk groeit door 6% samengestelde rente op die vorderingen. Daarmee wordt de fiscaal dure tweede erfenis (van de langstlevende) snel uitgehold en daarmee belasting bespaard.
• De kinderen hebben geen vorderingen op de langstlevende ouder. Aan de niet-opeisbaarheid van die vorderingen kunnen op grond van de wet bij testament extra clausules worden verbonden. Bijvoorbeeld: Als de langstlevende hertrouwt dienen de vorderingen van de kinderen alsnog te worden uitbetaald. In het besparingstestament is dit niet van toepassing, waardoor de langstlevende misschien wel te veel vrijheid krijgt. De kinderen hebben geen zekerheden.
• Ook de vrijstelling van de langstlevende is eindig (€ 600.000). Daarboven is de langstlevende evenveel erfbelasting verschuldigd als de kinderen. Tot aan € 118.000 10% en daarboven 20%.

Aangepast voorbeeld:
Zelfde gezin, maar nu heeft de vader in aanvulling op de wettelijke regeling een testament gemaakt met een renteclausule (6% samengesteld).
Moeder overlijdt 7 jaar na vader.
De vordering wegens vaderlijk erfdeel is onbelast gegroeid van € 100.000 naar € 150.000. Hierdoor is de nalatenschap van moeder gedaald naar € 300.000.
Erfbelasting eerste overlijden € 8.200, erfbelasting tweede overlijden € 28.800, totaal € 37.000; meteen een besparing ten opzichte van de eerdere wettelijke situatie van € 20.000.

Vergeet ook niet dat de kinderen in elk geval een liquiditeitsprobleem van een heel andere orde krijgen dan de langstlevende echtgenoot. Na het overlijden van de langstlevende moeten immers, zoals gezien, flinke bedragen erfbelasting worden betaald. Dit kan leiden tot versneld verkopen van het onroerend goed uit de nalatenschap tegen een te lage prijs.
Het is dus aan te bevelen dat de ouders wat geld aan de kant houden voor het betalen van de erfbelasting, net als velen doen voor de uitvaartkosten.
De langstlevende ouder kan de eerste erfbelasting (het laagste bedrag) eventueel ook lenen.

Conclusies:
Wie zuiver voor de liquiditeit op korte termijn gaat, die kan overwegen een besparingstestament te maken.
Denk er echter goed over na, want het heeft z’n (aanzienlijke) nadelen. Een besparingstestament als geschetst bij RADAR is eigenlijk een noodtestament.
Laat daarom eens precies uw erfbelasting uitrekenen naar uw eigen situatie.
Daar bestaan rekenkundige programma’s voor.

Het verdient aanbeveling om een fiscaal goed testament te maken met gebruikmaking van de mogelijkheden die de wet biedt. Echt erfbelasting besparen doe je over de erfenissen van beide ouders samen gerekend door een strategische aanpak met gebruik van meerdere ter beschikking staande middelen afhankelijk van vermogen en persoonlijke omstandigheden.

Houd daarnaast altijd contanten aan zodat de kinderen ook geld erven om de erfbelasting te kunnen voldoen, als het kan tussen 10 en 20% van uw vermogen.
Er zit dan ook geen tijddruk op verkoop van onroerend goed.

Verder zijn er ook andere methodes om de erfbelasting te drukken.

• Schenkingen (aan kinderen en aan kleinkinderen). Dit kan ook zonder betaling (op papier). Er zijn diverse mogelijkheden en vrijstellingen.
• Begunstig in uw testament ook uw kleinkinderen. Zij hebben een vrijstelling die gelijk is aan die van kinderen (€ 19.000), waarmee ook nog eens de tussenschakel (de kinderen) in de belastingheffing over dit bedrag wordt overgeslagen.
• Indien een ouder overlijdt zonder testament, is het mogelijk voor de langstlevende ouder en de kinderen om binnen een bepaalde tijd een rente-overeenkomst te sluiten waarmee hetzelfde effect wordt bereikt als een testament met renteclausule.
• Bestrijd de hoogte van WOZ-waardes. Dit is voor erfbelasting de wettelijk verplicht voorgeschreven standaard geworden.
• Ook oude huwelijkse voorwaarden kunnen nadelig zijn in verband met erfbelasting. Laten beoordelen en eventueel aanpassen of opheffen.
• Andere specifieke maatwerk-oplossingen.
• Zelf besteden van vermogen (doen van uitgaven / genieten).

Verdere tips:

• Stel altijd het erfdeel van de eerstgestorven ouder zo nauwkeurig mogelijk vast. Dit kan bij een zogenaamde vaststellingsovereenkomst. Hiermee wordt later discussie voorkomen, onderling of met de Belastingdienst. Het is bovendien een goede basis voor de renteberekening.
• Er zijn zeer ruime fiscale faciliteiten bij schenking / vererving van bedrijfsvermogen aan kinderen;
• Er zijn testamentvormen waarin u diverse opties opsomt en de erfgenamen een grote mate van keuzevrijheid geeft (het keuze-testament).
• Combineer een testament eventueel met een versterkte volmacht of een levenswilsbeschikking waarbij u zaken regelt voor het geval u wilsonbekwaam raakt.
• Ben voorzichtig met u onbekende constructies, die door quasi-deskundigen worden aangeprezen en te mooi zijn om waar te zijn. Als het al werkt en de kosten niet te hoog zijn dan is er toch vaak het gevaar dat de Belastingdienst of de rechter er vroeg of laat een keer een streep door trekt. Dit is onlangs gebeurd met het zogenaamde “huis op naam van de kinderen zetten”;
• Denk bij testamenten maken ook aan andere (niet-fiscale) zaken zoals:
• het regelen van bedrijfsopvolging;
• uitsluiten van aangetrouwden voor meerdere situaties;
• vermogen bestemmen voor eigen bloedverwanten ook bij verdere overlijdens (door een tweetrapsmaking);
• één of meer executeurs benoemen, die bevoegd zijn om alle aspecten van de nalatenschap af te handelen;
• erfgenamen (tot een bepaalde leeftijd) tegen zichzelf beschermen door onderbewindstelling;
• het toewijzen van bedragen of bepaalde goederen aan personen of instanties;
• het regelen van uitvaart en bijkomstigheden;
• bij minderjarige erfgenamen: het regelen van voogdij en specifieke opvoedingswensen;
• aanwijzing van erfgenamen voor het geval van overlijden van het gehele gezin (rampenclausule);
• het regelen van inbreng van gedane schenkingen;
• het kiezen voor Nederlands recht in geval van buitenlandse aanknopingspunten (nationaliteit / ligging vermogen);
• rekening houden met mogelijke eigen echtscheiding;
• een regeling treffen voor het correct interpreteren en toepassen van het testament.

Als service hebben wij nog bijgevoegd een publicatie van het Ministerie van Financiën (klik hier) waarin een aantal belangrijke wijzigingen inzake erfbelasting (per 1 januari jl.) nog eens op een rijtje worden gezet.

Voor inlichtingen en nadere adviezen kunt u natuurlijk bij ons terecht.

Notariskantoor Moonen.

P.S.:
Voor de goede orde zij tot slot nog gezegd:
In bovenstaande rekenvoorbeelden zijn enkele zaken buiten beschouwing gelaten.
Er is geen rekening gehouden met rendement en inflatie.
Er is ook uitgegaan van (in waarde) gelijkblijvend vermogen c.q. ongewijzigde fiscale tarieven envrijstellingen.
Er zijn gebruikelijke keuzes gemaakt qua samenstelling gezin, leeftijd en overlevingsperiode.